(door Dejan)
André woont dan niet meer op onze aarde maar wél in onze gedachten.
(vertaald met gemini)
Twee weken geleden hadden wij bezoek van de broer van onze vriend André. Kiki heeft René het gerenoveerde appartement laten zien waar André had gewoond tot kort aan zijn dood. Hij vond het fijn om de plek nog een laatste keer te zien en de veranderingen te bekijken. We zeiden tijdens de koffie bij ons tegen elkaar hoe we het André hadden gegund om hier zelf nog van te kunnen genieten. Dat hij na al die jaren van afzien in de zomerhitte, eindelijk wat comfort had gehad met het zonwerende glas tegen de hitte. Dat had hem tevreden gemaakt. Maar zo is het helaas niet gelopen.
Afgelopen weekend was ook Joke bij ons, de partner van André. We hadden eerst samen koffie met vlaai en Joke en Kiki zijn daarna naar de begraafplaats gegaan, waar zijn as is begraven bij een boom die speciaal voor hem geplant is. Ook hebben ze samen geluncht bij de Kazerne, waar Joke en Kiki wel vaker samen lunchten in de tijd dat André ziek was en Joke veel bij hem was.
Het is fijn om de herinneringen aan André te delen met zijn meest dierbaren, de mensen die hem door en door kenden en waardoor wij ook steeds nog nieuwe verhalen horen over hem die ons beeld nog royaler maken. We hebben hem maar vijf jaar gekend maar elk jaar telde dubbel, zo markant was hij.
We wennen eraan
De dood van André begint een plekje te krijgen. We missen hem, vooral onze vaste momenten samen met hem. En verder in de tijd, valt zijn afwezigheid steeds meer op. Kiki zei het weer eens glashelder: “je hoofd wist het natuurlijk wel, maar inmiddels snapt je hart ook dat hij op 26 juni 2025 niet op vakantie is gegaan”…
We zijn er, kortom, nu meer aan gewend dat hij er niet meer is. Het appartement staat al zo lang leeg, en de deur staat vaak open terwijl er gewerkt wordt door de bouwploeg. Het is niet langer “het appartement van André”, het is nu meer “gewoon een appartement”.
Maar gewend raken of niet, we denken vaak aan hem – meestal door kleine dingen. Typische “André-dingen.” Zoals de eigendomspapieren van zijn elektrische vouwfiets. Die fiets wij hebben geërfd en die moest vorige week voor een controle naar de fietsenmaker. Toen ik de papieren erbij pakte, zag ik weer de typerende aanwijzingen die André erin had geschreven. Berichten die niemand anders op die manier zou schrijven, met humor erbij. Zulke unieke dingen maken ons vaak hartelijk aan het lachen, met daarna een stil moment van besef.
Koning Koppig, met een goed hart
Tussen de mooie herinneringen door denken we ook wel eens aan de dingen waar we ons aan ergerden bij André. Hij heeft ons meer dan eens laten mopperen. “Wat doet hij nu weer? Waarom?” Hij kon koppig zijn. Nee, hij kon niet koppig zijn, hij wás gewoon koppig. De koning van de koppigheid. Dat was ook wel inspirerend, moet ik bekennen. Maar soms begrepen we hem gewoonweg niet en was er een bepaalde machteloosheid over keuzes die hij maakte. Toch, hoe verbaasd we dan ook waren, het goede hart van André scheen er altijd weer dwars doorheen. Ik citeer mijn lieve schat opnieuw (van 2 jaar geleden tijdens een André-verbaasmoment):
“Aan de buitenkant is er wel eens gedoe – soms heel leuk, soms helemaal niet leuk. Maar door het gedoe heen klopt het hart van een oprecht warm, menselijk mens.”
Daarom konden we zijn “gebruiksaanwijzing” altijd aan – en hij die van ons. En daarbij zeg ik ook: ik zie veel liever een ingewikkelde buitenkant met een geloofwaardig goede kern, dan een “leuk gedrag buitenkant” die een niet oprecht ‘ruikende’ kern verbergt. Je kunt iemand overladen met cadeau’s, mooie woorden, attentheid maar als je van binnen niet een oprechte warmhartigheid en ruimte hebt naar iemand, zal dat altijd doorschijnen. Wel bij mensen zoals wij: gevoelig. Te gevoelig ook, maar met scherpe antennes waarmee we veel doorzien. En wij hadden het meteen door toen André op de dag van onze verhuizing aan de deur stond om ons te verwelkomen: dat hij een écht goed hart had. We hebben niet voor niks vaak met hem gegeten, vaak geborreld met hem en Joke, een dag bij hem en Joke in Gorinchem doorgebracht, veel verhalen en gedachten gedeeld, een paar keer samen gegeten bij Pimpelmees en een paar keer nieuwjaarsnacht samen gevierd. Altijd was het een plezier om dat soort momenten te delen met hem.
Het is zonde, dat het goede hart te vroeg ziek en moe werd.
Te snel voor ons, nog net op tijd voor hem
We vonden het altijd fijn om André te zien en gelukkig hebben we hem dat kort voor zijn overlijden nog kunnen zeggen tegen hem. Dat we hem zouden gaan missen en dat we het fijn vonden om met hem in een vriendschap te zijn geraakt. Dat was wat hem betreft twee richtingen op, antwoordde hij ons.
Dat telefoongesprek vond plaats toen hij was opgenomen in het ziekenhuis en hij ons een keer ’s morgens belde om even contact te hebben. We hadden de telefoon op speaker gezet en dit was het laatste drie-gesprek dat we met hem meemaakten. Een vrolijk, lief gesprek, waarbij hij wel heel snel moe was, een aankondiging van het laatste stukje leven. Na 5 minuten heel energiek in gesprek te zijn, viel hij aan de telefoon in slaap.
Ik heb ook nog bij zijn bed gezeten op de dag voor zijn dood, zoals eerder geschreven. Een paar dagen daarvoor ook en het verschil tussen die drie dagen was immens. Die laatste dag naast zijn bed ontmoette ik niet meer de André zoals ik hem kende maar een uitgeputte André die ernstig ziek was en klaar voor blijvende rust.
Twee weken daarvoor zat hij nog vol vuur te filosoferen bij ons op de bank, bij de wekelijkse koffie met ons. Maar hem twee weken later bij mijn bezoek in het ziekenhuis zo doodmoe zien zijn, heeft mij vrede gebracht met zijn dood. We wisten dat hij in die dagen gesprekken had over het einde en toen ik bij zijn bed zat kwam de arts net binnenlopen om weer te praten met hem. Toen ik dat thuis vertelde, waren we een beetje overmand door emoties. Kiki zei toen: “ik denk dat André het weekend niet meer meemaakt”. We hadden dat weekend nog even samen bij hem willen zitten in het ziekenhuis maar de tijd haalde onze plannen in. Dat het zo snel ging als Kiki vreesde, dacht ik eerst nog niet. Maar dit alles was op een woensdag en die avond liet Joke ons weten dat het de volgende dag al zijn laatste zou worden. Zo is het dan ook gegaan. André als altijd in de regie. Hoe jammer ook voor ons dat het snel ging: goddank voor hem! Dat idee is blijven hangen en geeft vrede in plaats van verdriet.
We zijn dankbaar dat we nu, ruim een half jaar later, mogen ervaren dat wij (soms ook samen met zijn dierbaren) de unieke herinneringen goed kunnen vasthouden.
Binnenkort komen er nieuwe buren wonen. Die stappen een gerenoveerd appartement in, dat zal een prima start zijn voor hen. En voor ons blijft het altijd de plek waar vóór hun komst een onvergetelijk mens woonde.
Cheers,
Dejan.
Hij en ik op ons terras. Zijn grappige gestreepte muts draag ik nu soms. Met liefde.